Nếu là tôi, sẽ đợi .. cụ thể khi giá vàng ở mức từ 700-800 USD

TS Alan Phan: “Đợi khoảng 2 – 3 năm nữa hãy nên mua vàng”

BizLIVE - ”Nếu là tôi, sẽ đợi khoảng 2 – 3 năm nữa mới mua vào, cụ thể khi giá vàng ở mức từ 700-800 USD tôi sẽ đầu tư”.
(Anh phóng viên này đặt “headline” bậy: Tôi nói…”nếu là tôi…” Anh viết..” Ông Alan khuyên nên mua vào…”

Vĩnh Trà  BizLive6 Jan 2014
Một năm đầy biến động đối với nền kinh tế Việt Nam đã đi qua, cũng là lúc chúng ta phải nhìn nhận và đưa ra cho mình những kế hoạch kinh doanh cho năm mới 2014. TS. Alan Phan đã dành cho BizLIVE buổi trò chuyện khá thú vị, đồng thời cũng “vẽ” ra nhiều cơ hội đầu tư năm 2014.
Đã từng thành công trong việc làm ăn tại nhiều nước, nhưng ở Việt Nam dường như ông chưa lặp lại được điều này? Vì sao thưa ông?
Trong đầu tư kinh doanh, đâu phải chỗ nào hay lúc nào cũng thành công được. Bởi vì, theo tôi, trong làm ăn thì thắng khoảng 70% đã được coi là thành công rồi. Trong mấy chục năm đầu tư, tôi đã thành công nhiều ở nước nhưng ở Việt Nam thì có thể coi đó là một sự thất bại, một bài học đắt giá trong việc quản lý đầu tư vốn.
Khoảng 5 năm trước, tôi có đầu tư ở Việt Nam khoảng 1,5 triệu USD thành lập công ty kinh doanh cung cấp dữ liệu cho thị trường chứng khoán và tài chính.
Mô hình này tôi đã khá thành công ở Trung Quốc trong thời gian dài cỡ 7 – 8 năm nhưng ở Việt Nam câu chuyện kinh doanh lại gặp phải nhiều lý do cả khách quan lẫn chủ quan.
Về khách quan, thị trường chứng khoán Việt Nam trước đây cũng khá tốt, tuy nhiên gần đây bị đổi chiều, cộng thêm có nhiều sự biến động về thị trường cả trong và ngoài nước nên gặp phải nhiều khó khăn.
Nhưng có một điều quan trọng hơn khiến không chỉ tôi mà nhiều nhà đầu tư khác cũng đều cảm thấy e ngại khi đầu tư vào thị trường chứng khoán tài chính ở Việt Nam.
Đó là việc thị trường chứng khoán Việt Nam tùy thuộc rất nhiều vào bộ phận “lái tàu”; nhiều biến động trong việc thao túng, đầu cơ…Đây là điều đặc biệt chỉ có ở thị trường chứng khoán Việt Nam.
Về chủ quan, do Việt Nam quá xa nơi tôi sống, lại là đầu tư nhỏ nên nói thực thời điểm đó tôi không quá chú tâm, giao hoàn toàn cho một người khác quản lý nên cũng không thể trông nom kỹ càng. Có thể nói đây là một sai lầm lớn của tôi trong việc quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam.
Thêm nữa, Việt Nam tuy tiềm năng nhưng vẫn là thị trường nhỏ, phức tạp hơn các thị trường khác, nên ở thời điểm tôi đầu tư ở Việt Nam đã có những tính toán sai về chiến thuật dẫn đến thất bại trong kinh doanh tại đây.
Hiện tại, ông đã “gác kiếm quy ẩn” trong công việc kinh doanh hay chưa?
Sau vụ thất bại tại Việt Nam, về mặt đầu tư kinh doanh tôi đã hoàn toàn rút khỏi Việt Nam bởi tôi có nhiều cơ hội khác hấp dẫn hơn. Đến hiện nay, tôi cũng đã rút khỏi cả thị trường Trung Quốc để tập trung quay về thị trường Hoa Kỳ.
Ngày trước, Hoa Kỳ là thị trường có nhiều bất lợi về chi phí quản lý hay lợi thế cạnh tranh… Nhưng hiện nay, do vẫn tiếp tục khẳng định được là nền kinh tế đầu tầu của thế giới, các cơ hội kinh doanh tại đây vì thế cũng được cho là cởi mở hơn.
Thất bại ở Việt Nam tôi coi đó là một bài học để làm kinh nghiệm cho các thị trường khác khi tôi đặt chân đến hay mở rộng đầu tư, đặc biệt là ở những thị trường mới, khá tiềm năng tương đồng như Việt Nam.
Nếu chọn ra một điểm sáng trong bức tranh kinh tế – xã hội Việt Nam 2013, lựa chọn của ông là gì?
Theo tôi, kinh tế Việt Nam trong năm vừa qua có hai điểm sáng đáng chú ý đó là việc vốn FDI tăng mạnh sau nhiều năm liên tục giảm, xuất khẩu tốt nên mức xuất siêu cao.
Thứ hai, Việt Nam đang có cơ hội để gia nhập TPP và nếu được chấp thuận vào năm 2014 sẽ mở thêm nhiều cánh cửa, đặc biệt là FDI. Khi đó nhiều nhà đầu tư nước ngoài sẽ đến tìm hiểu cơ hội đầu tư tại Việt Nam. Theo thông tin mà tôi được biết, từ thời điểm này nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã có những động thái đón đầu cơ hội một khi TPP được ký kết.
Không ít những doanh nghiệp FDI đặc biệt trong lĩnh vực may mặc, giày da…đã và đang có ý định tăng vốn mở rộng sản xuất để đón TPP. Đây vừa là tín hiệu tốt nhưng cũng là điều khiến Việt Nam phải suy nghĩ, đặc biệt là khối doanh nghiệp trong nước nếu không muốn mất ngay cơ hội trên chính sân nhà của mình.
Dòng tiền đầu tư ở Việt Nam trong năm 2014, từ góc nhìn của ông, sẽ đến thị trường nào?
Ở trong nước hiện nay nhà đầu tư phân thành hai loại: loại siêu giàu, nhiều tiền, nhưng trong bối cảnh bất an như hiện nay, không muốn đầu tư vào lĩnh vực gì cả. Đây là loại nhà đầu tư mà chúng tôi hay nói với nhau là “đem tiền ra vườn sau để chôn”.
Các doanh nghiệp tư nhân khác, do tiền mặt không có nhiều, thậm chí đại đa số còn đang đói vốn sản xuất, hoạt động cầm chừng…nên theo tôi không có nhiều khả năng đầu tư
Tóm lại, từ góc nhìn của tôi, ở trong nước dòng tiền đầu tư gần như là tê liệt, chưa có cơ hội để bứt phá. Tôi quan sát đã 2 năm nay, dòng tiền đầu tư vào Việt Nam vẫn chủ yếu từ nước ngoài thông qua vốn FDI, kiều hối hay các thương vụ M&A.
Còn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, kinh tế càng suy thoái thì lại càng có nhiều cơ hội cho họ đầu tư kinh doanh tại những thị trường mới nổi như Việt Nam. Do ở những thị trường này giá nhân công rẻ, chi phí thấp nên họ càng có cơ hội sở hữu lợi nhuận cao.
Mặt khác, trong bối cảnh tranh chấp ngày một nảy lửa ở các quốc gia, khu vực khác. Việt Nam vẫn được đánh giá là một quốc gia khá ổn định về tình hình chính trị trên thế giới nên an toàn hơn.

Vậy còn về những lĩnh vực sẽ thu hút dòng tiền đầu tư thì sao, thưa ông?
Cái này cũng khó đưa ra được kết luận ở thời điểm này, tôi chỉ có thể đưa ra những phân tích về mặt bản chất cùng với một số dự đoán nhỏ.
Về lĩnh vực hút đầu tư, đối với các nhà đầu tư, tùy vào từng lĩnh vực nào kiếm tiền nhanh nhất, mang lại lợi nhuận cao nhất thì họ sẽ tích cực làm. Lâu nay, nhiều người cứ bàn tán mãi về việc các nhà đầu tư nước ngoài mang lại cái này hay cái kia cho quốc gia mà họ đầu tư.
Theo nhìn nhận của tôi, đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi vào Việt Nam, điều mà họ quan tâm là lợi nhuận, có thể nói không bao giờ họ nghĩ sẽ phát triển cái gì cho dân Việt Nam.
Tôi nghĩ, may mặc, dệt, giày dép…là những lĩnh vực dễ nhận được đầu tư hơn đặc biệt là nếu TPP được thông qua. Các ngành công nghiệp khác cần nhiều trí tuệ hơn như công nghệ thông tin thì không thể hoặc khó hơn trong việc thu hút được đầu tư.
Có hai lý do chủ yếu gây nên việc này là: Do càng ngày thì nhân công sẽ không còn quan trọng nữa; Thứ hai là trí tuệ, khả năng anh ngữ của các đội ngũ ở trong nước còn yếu; nhiều năm không tiếp cận được với nền kỹ thuật cao….
Chứng khoán có phải là kênh hấp dẫn năm 2014? Ông dự báo VN-Index năm tới sẽ tăng bao nhiêu %, và cơ hội ở thị trường chứng khoán có sáng như 2013?
Như tôi đã nói ở trên, thị trường chứng khoán Việt Nam nhiều biến động, tùy thuộc rất nhiều vào bộ phận lái tàu đứng sau thao túng, đầu cơ…Tuy nhiên, qua kết quả phân tích gần đây của nhiều tổ chức, theo tôi một số công ty có hoạt động tốt vẫn sẽ có thể có nhiều cơ hội trong năm 2014.
Còn việc thị trường sẽ lên điểm bao nhiêu, ở Việt Nam mọi số liệu đều rất mù mờ, không thống nhất nên khó có thể đưa ra những dự báo chính xác hoặc gần nhất.
Đồng USD khá ổn định trong năm 2013, liệu 2014 có thể trở thành kênh đầu tư hiệu quả?
Hiện nay, tiền USD đang có sự thu hút các nhà đầu tư trên thế giới bởi nhiều lý do, sau nhiều biến động thì nền kinh tế Mỹ vẫn được cho là nền kinh tế bền vững nhất. Bên cạnh đó, Cơ quan FED cũng đã nới lỏng hơn các quy định tiền gửi về USD nên đồng tiền USD sẽ hấp dẫn hơn về khía cạnh đầu tư.
Thứ hai, nền kinh tế Mỹ tốt, giá vàng lại xuống nên USD là kênh đầu tư có thể sinh lợi được nhưng phải lưu ý một điều: USD không phải là kênh đầu tư đúng nghĩa mà chỉ là kênh để giữ tiền an toàn và có hiệu quả.
Năm 2014, ông nhìn nhận thị trường bất động sản thế nào? Liệu đã đến lúc mua nhà để kinh doanh được chưa?
Thị trường bất động sản 2014 sẽ không thay đổi nhiều so với 2013, vì cái quan trọng nhất là mối liên kết giữa yếu tố giá so với thu nhập người dân vẫn chưa có sự đột biến.
Hiện thu nhập bình quân của người dân Việt Nam vẫn ở mức thấp và chưa có dấu hiệu cho thấy sự đột biến. Trong khi đó, về giá bất động sản, các chủ đầu tư thì kêu đã chạm đáy rồi không thể giảm hơn được nữa.
Bất động sản là một phân khúc rất quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, nhiều tiền tập trung vào, nhiều nhân tài tập trung vào đó. Chỉ khi nào giá bán bất động sản và thu nhập người dân tiến gần đến nhau thì nó mới có sự khởi động.
Còn không thì dù có làm gì hay cố gắng bao nhiêu nữa thì thị trường vẫn sẽ ì ạch và sẽ phải chờ thêm một động thái mới. Cá nhân tôi thì sẽ không đầu tư vào bất động sản ở thời điểm này, kể cả mua nhà ở.
Thị trường vàng có vẻ đang hấp dẫn vì giá khá thấp, liệu đây có phải là kênh đầu tư hiệu quả năm 2014?
Theo nhìn nhận của tôi, giá thấp sẽ không ảnh hưởng, mà phải nhìn vào cái nhu cầu và xu hướng chung. Hiện nay, thì trường vàng có nhiều biến động, thậm chí nhiều quốc gia đã có những chính sách giới hạn về nhu cầu vàng trên thế giới.
Về lâu dài có thể đầu tư vào vàng, ngắn hạn thì không nên đầu tư vào vàng bởi nếu đầu tư vào vàng thì phải đầu tư theo giai đoạn dài khoảng từ 10 – 20 năm. Nếu là tôi, sẽ đợi khoảng 2 – 3 năm nữa mới mua vào; cụ thể khi giá vàng ở mức từ 700-800 USD tôi sẽ đầu tư.
Việc FED cắt giảm gói QE3 từ 85 tỷ USD xuống 75 tỷ USD/tháng liệu có ảnh hưởng tới dòng vốn tới thị trường mới nổi như Việt Nam? 
Bất cứ hành động nào của FED đều có sự ảnh hưởng nhất định đến các nền kinh tế trên thế giới kể cả Việt Nam. Nếu cắt giảm QE3, lãi suất tăng lên, đồng USD hấp dẫn, dòng tiền sẽ quay lại với những nơi an toàn như Mỹ…Những nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn như Việt Nam sẽ bị giảm đi.
Tuy nhiên, ở góc nhìn vĩ mô hơn, giao dịch khắp thế giới khoảng từ 4-5 tỷ USD mỗi ngày nên Việt Nam và các thị trường mới nổi cũng sẽ vẫn có cơ hội hút dòng tiền. Những năm vừa qua, do Việt Nam đang tự đánh mất dần đi sự hấp dẫn đầu tư vốn có nên dòng tiền đầu tư gián tiếp ngày càng giảm.
Điều quan trọng nhất là phải nhìn nhận tới các thị trường đang cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam. Và phải làm thế nào để Việt Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn đầu tư với các nhà đầu tư nước ngoài. Chỉ có làm được điều đó thì dòng vốn đầu tư mới trở lại thực sự.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

12:16 AM | 0 comments | Read More

HẠNH PHÚC VÀ THU NHẬP

Phần lớn những người nghèo thường dùng một biện giải là chúng tôi có đói khổ thiếu kém nhưng chắc chắn là dân nghèo thường có “đạo đức và hạnh phúc” hơn các người giàu. Nguyên lý này có thể đúng dù rằng rất khó định lượng và các chuẩn giá trị để kiểm nhận lại là một vấn đề lớn khác. Tuy nhiên, nó cũng đã giúp cho rất nhiều chánh quyền xây và giữ quyền lực trên lý thuyết mơ hồ này. Một lợi điểm khác là số lượng người nghèo thường đông hơn người giàu và lòng ghen tị là một động lực hàng đầu cho nhiều cuộc cải tổ biến động.
Nghe qua thì nguyên lý cũng khá hợp lý. Phần lớn người nghèo phải tất bật từ sáng sớm đến tối mịt để mưu sinh cho gia đình. Họ không có phương tiện hay thì giờ rảnh rỗi để phát huy những thói hư tật xấu gọi là tứ đổ tường như người giàu. Vì có ít thì giờ trong ngày nên họ chăm sóc gia đình chu đáo hơn vì đây có lẽ là tài sản lớn lao nhất của họ. Trên khía cạnh hạnh phúc, vì ít học và cũng không nhiều tham vọng, người nghèo bằng lòng với cuộc sống, an phận với hàng xóm bạn bè và chỉ cần vài lon bia cùng một show vớ vẩn trên TV, họ cũng thoả mãn về một đêm thú vị.
Cùng nhãn quan này, những quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thường là các nước nghèo mạt rệp từ Á sang Phi Châu. Các tổ chức xếp hạng lại nằm ở những nước giàu, dùng các tiêu chí của những anh chị thừa cơm rỉnh mỡ. Ngoài ra, các chánh trị gia thưởng tuyên dương rầm rộ cho những xếp hạng này để khoe thành tích vĩ đại (về nghèo kém) và để dân quên đi những thực tế khó nuốt.
Đây là bức tranh khá trung thực vẫn tìm thấy ở các xóm nghèo đông đúc tại Mỹ hay các quốc gia phát triển. Ở những nước nghèo, nhất là Việt nam thì hoàn cảnh khác nhiều do tỷ lệ thất nghiệp, sự ỷ lại vào tiền “xin-cho”, nợ nần phức tạp, tính ham ăn nhậu, tật sĩ diện hảo….
Một khảo sát do Đại Học Polytechnic ở Hong Kong hoàn tất khoảng 10 năm trước (tác giả đọc trên tạp chí City Life nhưng không lưu lại bài viết) xác nhận nhiều điều nói trên. Họ phỏng vấn hơn 2,000 người giúp việc Phi Luật Tân ở Hong Kong và khoảng 300 người chủ của các chị osin này. Tôi còn nhớ vài kết luận sau đây:
-          Gần như 99% người được khảo hạch đều đồng ý là theo tiêu chuẩn đặt ra bởi các nghiên cứu viên về chất lượng và tinh thần an sinh trong cuộc sống thì hơn 92% người giúp việc Phi “hạnh phúc” hơn các ông bà chủ.
-          Tuy nhiên, khi hỏi nếu được hoán đổi vị trí xã hội để trở thành người chủ họ đang làm việc cho, thì 100% các chị giúp việc đồng ý làm liền. Dù họ biết rất rõ là người chủ họ hàng ngày phải đối phó với bao nhiêu là vấn nạn: áp lực công việc, nhu cầu tiền bạc, thời giờ cho mình và gia đình, ganh đua trong xã hội….
-          Ngược lại, khi hỏi họ có muốn hoán đổi vị trí với các osin, thì 100% các ông bà chủ dứt khoát là không, dù họ vừa công nhận là những bạn giúp việc “hạnh phúc” hơn họ nhiều.
Nhà bình luận trong bài viết cho rằng, giữa hạnh phúc và thu nhập, ngay cả tại những quốc gia giàu và công bằng nhất, cán cân lựa chọn của người dân thường nghiêng về thu nhập.
Dù không khoa học khi chỉ trưng ra một khảo sát, nhưng chúng ta có thể suy luận là mặc dù ai cũng nói phải đi tìm hạnh phúc cho đời sống, phần lớn có thể vẫn quan tâm đến những mục tiêu khác hơn. Cái bản ngã quá lớn của nhiều người xua đẩy họ chạy vào những con đường tắt, không những đầy cạm bẫy và thủ đoạn, mà còn tha hoá con người trong tham ô, trì trệ, mất nhân tính và đạp tranh nhau từng mẩu bánh mì vụn.
Tệ hại hơn cả là ở Việt Nam, một thành phần rất lớn những người nghèo, dù không phương tiện hay quyền lực, đang bầy đàn và học đòi theo những lớp người trên đỉnh giàu sang. Ăn nhậu, cờ bạc, trai gái, khoe mẽ, bạo lực, vô cảm, hôi của…đang chiếm lĩnh lần hồi các vùng quê, vùng xa, vùng sâu…nghèo đói nhất. Để chi trả, họ sẵn sàng nhận nợ nần từ xã hội đen, chơi trò bịp bợm với hàng xóm bà con, hy sinh tương lai của những đứa trẻ vô tội sinh nhầm nơi chốn. Kết quả là một văn hoá quái thai, tạo nên một hệ thống y tế tàn nhẫn và một nền giáo dục càng ngày ngày càng làm thấp dân trí.
Dĩ nhiên, ông già Alan thì thiếu kỹ năng và kinh nghiệm để bàn sâu việc này. Có lẽ tôi sẽ mời những quan chức cao cấp và đáng kính của xã hội Việt Nam để chia sẻ?
Alan Phan

12:13 AM | 0 comments | Read More

Năm Mới Năm Me…

Người giàu và quyền thế nghĩ rằng đất nước này thuộc về họ; mặc dù họ chưa bao giờ đóng góp gì để có quyền hưởng thụ đó. The rich think this land is theirs though they have never earned the right to call it theirs.” ― Maaza Mengiste

Trong một xã hội đa dạng, hành xử của từng cá nhân luôn khác nhau, dù hoàn cảnh có tương tự. Nhờ vậy, chúng ta mới có được một bức tranh đẹp (hoặc xấu) với nhiều mầu sắc để thưởng ngoạn. Tôi nhớ những ngày qua Trung Quốc vào đầu 1976, tôi chưa bao giờ thấy một môi trường “xám xịt”, như một cỗ máy chạy mệt mỏi dưới hầm những nhà máy cũ, sắp phế thải. Từ áo quần người dân, kiểu tóc, âm thanh ngoài phố…cho đến những thể hiện lo âu, chán nản…hiện lên qua những ánh mắt gần như không còn sức sống của một đạo quân zombies, Trung Quốc thực sự nằm ngoài hành tinh.  Ở mặt khác, xã hội càng năng động, thay đổi, thì xử trí tương tác lại phức tạp, khó đoán.
Những ngày cuối năm tại Việt Nam, người thì lo tổ chức tiệc tùng ăn nhậu để tạm biệt năm cũ, có lẽ họ ăn nhậu chưa đủ trong 2013 nên phải làm thêm vài cú chót. Người thì lo kết toán sổ sách coi năm vừa rồi tài sản bốc hơi bao nhiêu; hay lộc trời bất ngờ cho thêm ít nhiều (thực ra họ biết rất rõ, vì lương thì họ không quan tâm, nhưng “lậu” thì dự đoán chính xác từng xu). Người thì suy tư về một năm mới sẽ đem lại những hy vọng gì, hay cũng cũng nhiều thất vọng như năm cũ. Người thì vô tư, vẫn lên Net đều đặn xem có siêu mẫu hay chân dài nào có lỡ làm đứt nút áo nút quần để còn load hình lên Facebook. Các bà cô tiền bạc rủng rỉnh  thì có thêm lý do để shop vì cuối năm hàng sale nhiều quá.
Riêng các phóng viên thì ráo riết săn đuổi phỏng vấn ông già Alan vì cha này có nhiều suy nghĩ ngược đời có thể câu khách được. Tựu trung, đáng lẽ là những ngày thư giãn toàn diện để thu thêm năng lượng cho năm mới thì mọi người lại tất bật làm việc nhiều hơn lệ thường.
Nghị quyết và hy vọng mới
Nhưng dù thế nào ai cũng đều có những “nghị quyết” rất hoành tráng (các chính trị gia thì có tuyên ngôn, thông điệp) để lên một kế hoạch thật tươi đẹp cho mọi vấn đề trong năm mới. Tôi nhớ một thống kê đâu đó là 42% dân số trưởng thành của Mỹ thích lập ra những “resolutions” vào ngày đầu năm cho mình và gia đình, xác định những mục tiêu phải đạt về tiền bạc, nghề nghiệp, học vấn, sức khoẻ, giải trí…Tuy nhiên, đến cuối tháng giêng, thì 97% các nghị quyết này đều cuốn theo chiều gió. Thói quen vẫn là một lực quán tính khó thay đổi.
Các bạn phóng viên thường nhờ tôi bình luận về các “nghị quyết” của chánh phủ, quan chức và doanh nghiệp vì họ cho đây là một đề tài có thể ảnh hưởng rất lớn đến tương lai kinh tế, chính trị, xã hội hay văn hoá của cả một dân tộc. Câu trả lời đầu môi của tôi là các bạn hãy thư giãn. Mọi việc thường xẩy ra như “chiếc lá giữa dòng sông lớn” mặc cho cả trăm ngàn nghị quyết đầu năm. Họ hỏi về nợ xấu, nợ công, DNNN, ngân sách, tỷ giá, vàng, BDS, FDI, TPP… Đề tài khác nhau; nhưng thực ra cái nhìn tổng thể của tôi luôn dựa trên những nguyên lý tự nhiên của đời sống, suy nghĩ khoa học, logic…nên dễ đoán biết. Nó không có gì bí ẩn hay phức tạp như các chuyên gia thích thêu dệt.
Những nguyên lý ảnh hưởng đến sự vận hành của một cá nhân hay xã hội đều rất giống nhau:
1.      Đừng hoang tưởng về “bất chiến tự nhiên thành”
Trong kỳ bí của luân sinh vũ trụ, có những tình cờ xẩy ra trong tình huống, sự kiện mà có lẽ chỉ những nhân vật huyền thoại của lịch sử (nhất là chuyện cồ Tàu) mới điều khiển và giải thích được. Hiện nay, nhân loại phần lớn bị chi phối bởi một nền khoa học hợp lý và các định luật của thiên nhiên. Nguyên lý ai cũng phải đồng ý là nếu mình cứ tiếp tục làm các việc đang làm, thì trong tương lai, xa hay gần, chúng ta sẽ thâu lượm những kết quả tương tự như chúng ta đang nhận. Phép mầu chỉ hiện thực vài ba lần trong đời người và cái khoa học gọi là “con thiên nga đen”; các ngài bói toán gọi là “vận số tốt”.
Khi lên kế hoạch cho cá nhân, doanh nghiệp, cộng đồng hay xã hội, chúng ta thích mơ tưởng về những giúp đỡ của thần linh, thánh gióng.. thay vì các con số, kỹ năng, thực tế của môi trường và các cơ hội rủi ro tiếm ẩn. Tôi thực sự lo ngại khi các đại gia, quan chức…thích tham gia các cúng bái đền chùa, lên đồng hay tin vào tư vấn của các nhà ngoại cảm hơn là “xăn tay áo và hành động”.
2.      Nói dễ hơn làm. Nghe nói, nhưng chỉ vỗ tay khi hành động đi theo như lời nói.
Đó cũng là lý do chính đa số chúng ta thích (và hay khuyên con) làm giáo sư, quan chức, chính trị gia, chuyên viên bán nước bọt từ các phi vụ chạy áp-phe, dự án, giấy tờ thủ tục…trong đủ mọi ngành nghề của nền kinh tế. Nhìn số lượng quán cà phê, quán nhậu, văn phòng chánh phủ…tại Việt Nam so với các quốc gia khác, có lẽ chúng ta chiếm “top ten” trên thế giới về chém gió.
Các doanh nhân, những chuyên viên kỹ thuật hay mọi người thợ tại các xưởng, thành công hay chưa, đều phải làm. Hỏi bất cứ ai, họ đều chia sẻ về những thử thách và khó khăn phải đối diện hàng ngày. Thất vọng và thất bại luôn đe doạ. Ngoài cái giá phải trả về sức khoẻ, tinh thần, hạnh phúc gia đình, danh tiếng, tiền bạc…cái giá lớn nhất là thời gian. Rất ít người thành công “overnight” (trừ khi trúng số độc đắc). Ngay cả khi ca tụng sự thành công nhanh chóng của Facebook, ít ai nhận ra rằng quy trình để đến IPO phải tốn Zuckerberg cả 8 năm vất vả.
3.      Muốn có giải pháp, phải hiểu rõ vấn đề
Có hai khó khăn lớn khi đưa ra giải pháp cho các vấn đề quan trọng của kinh tế Việt Nam như nợ xấu, nợ công, DNNN, BDS, tỷ giá, FDI, TPP…hay ngay cả ngân sách, việc tái cấu trúc, thay đổi cơ chế, nhân sự quản lý. Một là các số liệu. dữ kiện thường mâu thuẫn vì lợi ích cùa các phe nhóm khác nhau. Họ là những người nắm giữ những tài liệu này; và chuyện dấu diếm là bình thường. Hai là chúng ta không được phân tích qua mọi góc nhìn, dù khách quan hay chủ quan, vì những vùng cấm kỵ, nhậy cảm…đã được pháp luật rào lại.
Thử tưởng tượng, một bác sĩ chuẩn bệnh cho bệnh nhân nhận 3, 4 kết quả khác nhau về các thử nghiệm; rồi lại bị cấm đụng đến gần như 80% các phần thân thể. Chỉ một kết luận: bỏ nghề đi làm …thầy bói.
4.      Mọi sửa đổi phải bắt đầu từ nội tại
Trước hết là tư duy và bản thân của người đang nắm giữ quyền lực của việc thay đổi. Sau đó đến sự đồng ý của mọi phe nhóm đang ủng hộ mình. Đây thường là một sứ mệnh bất khả thi, nhất là tại các tổ chức phức tạp và lâu đời.
Cách đây sáu tháng, Tập Cận Bình có “quyết liệt” đổi mới cơ chế của kinh tế Trung Quốc theo các quy luật thị trường để cạnh tranh hữu hiệu hơn trên toàn cầu. Sau một loạt các nghị quyết hành chánh rất ấn tượng, mọi việc đã im lặng như cũ. Ông ta đã thất bại trong việc “hành” vì không lấy được đồng thuận của các nhóm lợi ích trong phe nhóm. Hiện tượng này còn có tên là “bứt giây động rừng” trong dân gian.
Năm 1977, Đặng Tiểu Bình, dù chưa chắc đã giỏi hơn, đã thực hiện được một cách mạng đổi mới cơ chế kinh tế của Trung Quốc. Lý do đơn giản là họ Đặng không phải đối đầu với các nhóm lợi ích nhiều quyền lực. Kinh tế Trung Quốc lúc đó còn quá nghèo, GDP thua cả những xứ nhỏ hơn như Đài Loan, Hồng Kông…
Một thí dụ gần đây là sự kiểm soát quyền lực của Kim Ủn Ỉn xứ Bắc Triều Tiên. Sau khi hành quyết ông dượng Jang, các nhóm lợi ích gần như biến mất (hoặc bị xử tử hoặc đào thoát ra nước ngoài).
5.      Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
Một doanh gia Mỹ có nói, ‘bạn cho tôi biết 10 người bạn thân thiết quanh bạn, tôi sẽ mô tả chính xác đến 80% bản thân, cá tính và hoàn cảnh của bạn”. Suốt ngày cứ tụ tập với bọn du thử du thực thì khó mà tưởng tượng bạn có thể là người đang quản lý một doanh nghiệp tầm cỡ, chính thống. Các bạn bè bà con của bạn toàn là dân khố rách áo áo ôm, thì không ai hình dung bạn là một đại gia hay người thành công về tài chính.
Các quốc gia khôn ngoan cũng biết chọn bạn mà chơi. Sau những đổ nát tiêu điều trong Thế Chiến Thứ Hai, Nhật và Âu Châu đã đi theo đàn anh Mỹ để 25 năm sau, tạo dựng những nền kinh tế siêu cường. Bài học đó được Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore..sao y để tạo những thành quả tương tự. Gần đây, Nga và các nước Đông Âu cũng bắt đầu quy trình.
Còn chúng ta quá bận rộn giữ gìn thành trì của XHCN, cùng với Cuba, Bắc Triều Tiên…nên chắc rồi sẽ “thành công” như họ thôi.

Đổi mới nào cũng sẽ gây những phiền toái và thử thách. Trong lịch sử thế giới hay các kinh nghiệm cá nhân qua sách vở, nhiều suy sụp và đổ vỡ đã xẩy ra khi nội bộ quá thoải mái với hiện tại hay quá khứ, mà bỏ quên tương lai. Có lẽ chúng ta cũng không nhiều lựa chọn, nhưng đôi khi con người và tập thể thích bám víu vào “lá số tử vi” thay vì hành xử theo kế hoạch khoa học.

Alan Phan

PS: Kính chúc các BCA, thân hữu gần xa, một năm 2014 nhiều may mắn và phúc lộc . Thuợng Đế luôn cạnh bạn.

12:09 AM | 0 comments | Read More